AI, Hoài Cổ và Boomerslop: Thế Hệ Cao Niên Trong Kỷ Nguyên Số

AI, Nỗi Niềm Hoài Cổ và Con Dao Hai Lưỡi Mang Tên Boomerslop

Trong thế giới kỹ thuật số không ngừng biến động, một hiện tượng thú vị đang âm thầm diễn ra, thu hút sự chú ý của một thế hệ tưởng chừng đã đứng bên lề cuộc cách mạng công nghệ: thế hệ cao niên trẻ. Họ, những người sinh ra trong giai đoạn bùng nổ dân số sau Thế chiến II, đang tìm thấy một sợi dây kết nối đặc biệt với quá khứ thông qua những video do Trí tuệ nhân tạo AI tạo ra. Những thước phim này không chỉ là sản phẩm công nghệ, chúng còn là những cỗ máy thời gian kỹ thuật số, đánh thức ký ức và khơi gợi những cảm xúc sâu kín.

Tuy nhiên, đằng sau sự hấp dẫn đầy hoài niệm ấy là một bức tranh phức tạp hơn, với những thuật ngữ mới như boomerslop và những lo ngại về tác động của nội dung AI chất lượng thấp lên sức khỏe tinh thần và sự an toàn của người lớn tuổi. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích hiện tượng trên, giải mã sức hút của những video AI, làm rõ khái niệm boomerslop và cân nhắc những rủi ro cũng như lợi ích mà công nghệ này mang lại cho thế hệ cao niên.

Khi AI Vẽ Lại Miền Ký Ức Thập Niên 70

Hãy thử tưởng tượng, bạn lướt mạng xã hội và bắt gặp một đoạn video. Khung hình nhuốm màu phim cũ, phong cách thời trang, kiểu tóc, âm nhạc, tất cả đều tái hiện một cách sống động không khí của những năm 1970. Một chàng trai khoác áo denim, khoảng 18 tuổi, nhìn thẳng vào ống kính và đặt câu hỏi: Năm 2025 rồi, cậu đang làm gì vậy. Ngay sau đó, một cô gái trả lời với giọng điệu đầy suy tư: Ngoài kia, ai cũng dán mắt vào điện thoại, theo đuổi những thứ vô nghĩa.

Đó chính là nội dung của một trong những video gây bão từ tài khoản Instagram Maximal Nostalgia. Với hơn 616.000 lượt thích, video này chỉ là một ví dụ điển hình cho sức hấp dẫn khó cưỡng của dòng nội dung này. Maximal Nostalgia, hiện có gần một triệu người theo dõi, chuyên tạo ra những video bằng AI theo phong cách thập niên 1970 và 1980. Hơn mười video của họ đã dễ dàng vượt qua cột mốc 200.000 lượt thích, một con số đáng mơ ước với nhiều nhà sáng tạo nội dung.

Điều gì đã làm nên sức hút này? Câu trả lời nằm ở hai chữ: hoài niệm. Đối với những người trên 50 tuổi, những video này không chỉ là hình ảnh. Chúng là một tấm vé trở về tuổi thanh xuân, một lời nhắc nhở về một thời đại giản dị hơn, nơi các mối quan hệ xã hội được xây dựng qua những cuộc gặp gỡ trực tiếp thay vì màn hình điện tử. AI đã làm một việc phi thường là tái tạo không chỉ hình ảnh, mà cả linh hồn của một thời đại đã qua. Nó chạm đến một nỗi niềm sâu thẳm trong lòng những người đã đi qua nửa đời người, khiến họ bồi hồi, xao xuyến và cảm thấy được thấu hiểu.

Sự Ra Đời Của Boomerslop: Lối Sống Lỗi Thời Dưới Lăng Kính AI

Những video ngắn như của Maximal Nostalgia đang lan truyền mạnh mẽ trên khắp các nền tảng từ X, Instagram đến Facebook, định hình nên một thể loại nội dung AI mới được gọi là boomerslop, hay có thể hiểu nôm na là lối sống lỗi thời. Theo định nghĩa của Business Insider, boomerslop là một dạng đặc biệt của AI slop, một thuật ngữ chung chỉ các nội dung do AI tạo ra hàng loạt với chất lượng thấp, được thiết kế để hấp dẫn một cách đặc biệt đối với thế hệ Baby Boomer. Đây là nhóm nhân khẩu học sinh ra trong thời kỳ bùng nổ trẻ sơ sinh sau Thế chiến II, đặc biệt là giai đoạn 1955-1960.

Một điểm đáng chú ý là các video boomerslop thường không phải do chính thế hệ Baby Boomer tạo ra. Thay vào đó, chúng được sản xuất bởi những người trẻ hơn, những người nắm bắt được tinh thần và gu thẩm mỹ của thế hệ đi trước. Nội dung thường xoay quanh những giá trị được cho là cốt lõi của thời đại đó như sự chăm chỉ, cuộc sống gia đình, sự đơn giản và đôi khi là một chút chỉ trích nhẹ nhàng đối với lối sống hiện đại phụ thuộc vào công nghệ. Sự tinh vi trong việc tái tạo hình ảnh và cảm xúc đôi khi có thể đánh lừa cả những người lớn tuổi, khiến họ tin rằng đó là những thước phim tài liệu thật sự.

Sự lan truyền của boomerslop cũng đặt ra một vấn đề lớn hơn về chất lượng thông tin trên Internet. Chúng là một phần của một xu hướng đáng lo ngại về sự tràn lan của nội dung vô nghĩa, được gọi bằng những từ như slop hay brainrot. Đó có thể là hình ảnh một chú mèo con đang nấu ăn, hay một video lặp đi lặp lại cảnh chó con âu yếm gà con. Mục đích duy nhất của chúng là thu hút sự chú ý, câu lượt xem để tối đa hóa lợi nhuận từ quảng cáo, chứ không hề mang lại giá trị kiến thức hay thông tin sâu sắc. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng môi trường Internet đang dần trở nên kém thông minh hơn, và người dùng ở mọi lứa tuổi có thể bị kéo theo chiều hướng tiêu cực này.

Cơn Nghiện Màn Hình Không Phân Biệt Tuổi Tác

Trong nhiều năm qua, xã hội đã dành sự quan tâm lớn đến tác động của màn hình điện thoại thông minh và máy tính đối với thanh thiếu niên và trẻ em. Các cuộc tranh luận về thời gian sử dụng màn hình, sức khỏe tâm thần và sự phát triển của trẻ em luôn là chủ đề nóng. Thế nhưng, một thực tế thường bị bỏ qua là thế hệ lớn tuổi cũng đang dần trở nên nghiện màn hình.

Dữ liệu từ Ofcom công bố vào tháng 12 năm 2023 đã cho thấy một xu hướng đáng báo động. Mặc dù thanh thiếu niên vẫn là nhóm sử dụng điện thoại nhiều nhất, nhưng người trên 65 tuổi đã dành trung bình 3 giờ 20 phút mỗi ngày cho các thiết bị điện tử. Con số này đã tăng mạnh so với mức 2 giờ 46 phút của ba năm trước đó. Tương tự, nhóm tuổi từ 55 đến 65 cũng dành tới bốn giờ trực tuyến mỗi ngày, tăng từ 3 giờ 23 phút vào năm 2020.

Lucija Smid, một nghiên cứu sinh tại Đại học Bristol chuyên về nguy cơ lừa đảo đối với người lớn tuổi, nhận định: Với trẻ em và thanh thiếu niên, nỗi lo nằm ở thời gian sử dụng màn hình. Còn với người lớn tuổi, câu hỏi về việc sử dụng màn hình quá mức hầu như không được đề cập đến.

Sự bùng nổ của nội dung AI chất lượng thấp như boomerslop càng làm trầm trọng thêm vấn đề này. Các nền tảng có lượng người dùng lớn tuổi đông đảo như Facebook và YouTube đang ngập trong thứ rác AI này. Một nghiên cứu vào tháng 12 năm 2023 ước tính rằng có tới 20% video được đề xuất cho người dùng YouTube là nội dung AI chất lượng thấp. Người dùng Internet lớn tuổi dường như không thể cưỡng lại sức hấp dẫn của loại nội dung dễ xem, dễ cảm và không đòi hỏi tư duy phức tạp này.

Những Rủi Ro Tiềm Ẩn Đằng Sau Sự Hấp Dẫn

Việc người lớn tuổi ngày càng gắn bó với thế giới kỹ thuật số không chỉ dừng lại ở vấn đề thời gian sử dụng màn hình. Nó còn kéo theo hàng loạt rủi ro tiềm ẩn mà chúng ta không thể xem thường.

• Đầu tiên là các vấn đề về sức khỏe. Một nghiên cứu từ Trung Quốc vào năm ngoái đã chỉ ra rằng chất lượng giấc ngủ kém là một vấn đề thường gặp ở những người lớn tuổi mắc chứng nghiện màn hình. Ánh sáng xanh từ thiết bị điện tử có thể làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ tự nhiên, dẫn đến mệt mỏi, suy giảm trí nhớ và các vấn đề sức khỏe khác.
• Thứ hai, họ đối mặt với nguy cơ lừa đảo công nghệ và gian lận thanh toán cao hơn. Quan niệm về khoảng cách kỹ thuật số giữa người trẻ và người già có thể đã lỗi thời. Thống kê từ Age UK vào tháng 8 năm 2023 cho thấy khoảng 67% người trên 65 tuổi và 88% người trên 55 tuổi ở Anh hiện sở hữu điện thoại thông minh. Họ đã khá rành về công nghệ, nhưng không phải lúc nào cũng đủ cảnh giác với các chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi, đặc biệt là những chiêu trò sử dụng công nghệ AI để tạo ra các kịch bản giả mạo.
• Nghiêm trọng hơn cả là khả năng phân biệt thật giả. Một khảo sát của Văn phòng Thống kê Quốc gia Anh năm 2023 cho thấy một con số đáng kinh ngạc: 55% người từ 70 tuổi trở lên gặp khó khăn trong việc nhận biết nội dung do AI tạo ra. Khi ranh giới giữa thực và ảo bị xóa nhòa, họ rất dễ trở thành nạn nhân của tin giả và các chiến dịch thông tin sai lệch.

Đã có những ghi nhận về tổn hại sức khỏe nghiêm trọng do AI gây ra. Năm ngoái, một câu chuyện bi thảm đã xảy ra tại New York. Một người đàn ông 76 tuổi đã tử vong vì bị ngã sau khi cố gắng gặp gỡ một nhân vật ảo trong chatbot Meta AI. Vụ việc này là một lời cảnh tỉnh đanh thép về những hậu quả khôn lường khi con người quá đắm chìm và mất kết nối với thực tại.

Mặt Khác Của Vấn Đề: AI Là Cầu Nối, Không Chỉ Là Cạm Bẫy

Tuy nhiên, sẽ là một thiếu sót lớn nếu chỉ nhìn vào những mặt tiêu cực. Việc tiếp cận công nghệ và AI cũng mang lại cho người lớn tuổi sự tự do và nhiều lợi ích không thể phủ nhận.

• Nadine Kennedy, một chuyên gia chính sách của Age UK, khẳng định: Nếu không sử dụng Internet, bạn sẽ khó tham gia vào đời sống xã hội. Người già cũng vậy. Việc ngày càng nhiều người lớn tuổi sử dụng công nghệ và tích hợp nó vào đời sống hàng ngày là một tín hiệu tích cực. Nó giúp họ kết nối với gia đình, bạn bè, cập nhật thông tin và tham gia vào các hoạt động cộng đồng trực tuyến.
• Hơn nữa, các chatbot AI đang được đánh giá là một giải pháp tiềm năng cho vấn đề cô đơn ở người già, một trong những thách thức lớn nhất của xã hội hiện đại. Chúng có thể trở thành người bạn đồng hành, trò chuyện, lắng nghe và thậm chí gợi ý những công việc hàng ngày mà người già thường gặp khó khăn.
• Về mặt sức khỏe nhận thức, công nghệ cũng có thể đóng vai trò tích cực. Một nghiên cứu của Đại học Texas năm ngoái đã kết luận rằng điện thoại và máy tính có thể kích thích trí não, tạo điều kiện kết nối xã hội và bù đắp cho khả năng nhận thức suy giảm theo tuổi tác. Việc tương tác với công nghệ đòi hỏi sự học hỏi và thích nghi, qua đó giúp bộ não của người lớn tuổi trở nên năng động và linh hoạt hơn.

Kết Luận: Hướng Tới Một Tương Lai Số An Toàn Cho Mọi Lứa Tuổi

Hiện tượng cao niên trẻ mê video tạo từ AI là một minh chứng rõ ràng cho sức mạnh của công nghệ trong việc kết nối cảm xúc và khơi gợi ký ức. Nỗi niềm hoài cổ là một nhu cầu có thật, và AI đã đáp ứng nó một cách xuất sắc. Tuy nhiên, sự trỗi dậy của boomerslop và các nội dung AI chất lượng thấp cũng gióng lên hồi chuông cảnh báo về một tương lai kỹ thuật số tiềm ẩn nhiều rủi ro, không chỉ cho giới trẻ mà cho cả những thế hệ đi trước.

Vấn đề không nằm ở việc cấm đoán hay bài trừ công nghệ. Thay vào đó, giải pháp nằm ở việc nâng cao nhận thức và trang bị kỹ năng số cho mọi lứa tuổi. Cần có những chương trình giáo dục giúp người lớn tuổi nhận diện nội dung do AI tạo ra, phân biệt thông tin thật giả và cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo. Gia đình và xã hội cũng đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích một thói quen sử dụng thiết bị điện tử lành mạnh, cân bằng giữa thế giới ảo và cuộc sống thực.

Cuối cùng, câu chuyện về boomerslop không chỉ là câu chuyện về người già và công nghệ. Nó là câu chuyện về chất lượng của môi trường thông tin mà tất cả chúng ta đang cùng nhau xây dựng. Việc tạo ra một không gian mạng thông minh, lành mạnh và đáng tin cậy là trách nhiệm chung, để AI thực sự trở thành một công cụ phục vụ con người, giúp chúng ta kết nối với quá khứ một cách ý nghĩa và hướng tới tương lai một cách an toàn.