AI và Sự Thích Nghi Của Lao Động Trung Quốc
AI và Lực Lượng Lao Động Trung Quốc: Hơn Cả Thay Thế và Tạo Việc Làm Mới
Sự phát triển vũ bão của trí tuệ nhân tạo đang định hình lại nhiều khía cạnh của đời sống xã hội, trong đó có thị trường lao động. Tại Trung Quốc, quốc gia đi đầu trong việc ứng dụng công nghệ, tác động của AI vượt xa câu chuyện đơn thuần về việc thay thế hay tạo ra việc làm. Nó đang tạo ra một sự chuyển dịch sâu sắc về bản chất công việc, yêu cầu kỹ năng và tư duy của người lao động.
Hãy cùng tìm hiểu cách AI đang biến đổi lực lượng lao động Trung Quốc, không chỉ là những thống kê khô khan mà là những câu chuyện cụ thể về sự thích nghi và phát triển trong một kỷ nguyên mới.
Những Câu Chuyện Khởi Đầu và Sự Ra Đời Của Những Vai Trò Mới
Tại văn phòng của Xunfei Healthcare ở Hợp Phì, tỉnh An Huy, cựu bác sĩ chuyên khoa về bệnh dạ dày và đường ruột Hu Pingping giờ đây dành cả ngày để phân tích cách mô hình ngôn ngữ lớn LLM có thể chẩn đoán các trường hợp bệnh phức tạp. Sau khi chuyển sang công tác huấn luyện AI, kết hợp chuyên môn y tế của mình cách đây 5 năm, Pingping đã tự tạo ra một công việc mới, nơi kiến thức chuyên sâu của con người được dùng để định hình và tinh chỉnh trí tuệ máy móc. Sự chuyển đổi nghề nghiệp của Pingping không phải là một trường hợp cá biệt mà phản ánh một bức tranh rộng lớn hơn trong lĩnh vực nghề nghiệp tại Trung Quốc.
Khi AI tích hợp vào mọi lĩnh vực, nhiều vai trò mới đang ra đời và phát triển nhanh chóng. Chúng ta đang chứng kiến sự xuất hiện của những người chú thích nội dung cho AI, quản lý sản phẩm AI hay nhà làm phim hoạt hình AI, mỗi vai trò đều yêu cầu sự kết hợp độc đáo giữa hiểu biết công nghệ và chuyên môn ngành nghề. Công nghệ này cũng đang hạ thấp rào cản khởi nghiệp, trao quyền cho người lao động nâng cao kỹ năng để duy trì khả năng cạnh tranh trong bối cảnh thay đổi nhanh chóng ở Trung Quốc. Những robot hình người gấp khăn tại một sự kiện công nghệ ở Bắc Kinh là minh chứng rõ nét cho sự hiện diện ngày càng tăng của AI trong mọi ngóc ngách của nền kinh tế.
Dữ Liệu Thống Kê: AI Đang Thay Đổi Thị Trường Lao Động Thế Nào
Tác động của AI đối với thị trường lao động Trung Quốc không chỉ thể hiện qua những câu chuyện cá nhân mà còn được minh chứng rõ ràng qua các số liệu thống kê. Báo cáo Thị trường việc làm AI toàn cầu 2025 của hãng kiểm toán PwC cho thấy gần như tất cả vị trí liên quan đến trí tuệ nhân tạo đều tăng tuyển dụng. Điều đáng chú ý là người lao động có kỹ năng AI được trả lương cao hơn 56%, một mức tăng đáng kể 25% so với năm trước đó. Điều này cho thấy giá trị mà thị trường đặt vào những kỹ năng AI chuyên biệt.
Dữ liệu từ nền tảng tuyển dụng trực tuyến Zhaopin củng cố thêm xu hướng này. Trong quý IV năm 2025, số lượng việc làm trong mảng AI tại Trung Quốc đã tăng 19% so với cùng kỳ năm trước. Các vị trí dẫn đầu sự tăng trưởng này bao gồm kỹ sư thuật toán, chuyên gia thị giác máy tính và nhà phát triển thuật toán robot. Những vai trò này không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên sâu về AI mà còn yêu cầu khả năng ứng dụng công nghệ vào các vấn đề thực tế, từ tối ưu hóa quy trình đến phát triển sản phẩm mới.
Ông Liu Cong, Giám đốc nghiên cứu của công ty AI iFLYTEK, nhận định rằng AI đang thúc đẩy lực lượng lao động hướng tới những vai trò có giá trị gia tăng cao hơn. Ông nhấn mạnh sự tập trung vào phối hợp giữa con người và máy móc, cũng như sự hỗ trợ thông minh. Điều này ngụ ý rằng thay vì thay thế hoàn toàn con người, AI đang tạo ra một môi trường làm việc cộng tác, nơi máy móc xử lý các tác vụ lặp đi lặp lại và con người tập trung vào những hoạt động sáng tạo, chiến lược và tương tác phức tạp hơn. Xu hướng này định hình lại kỳ vọng về kỹ năng và vai trò của người lao động trong tương lai.
Thích Nghi Để Tồn Tại: Nhu Cầu Cấp Thiết Về Đổi Mới Kỹ Năng
Với sự tham gia của AI vào mọi mặt đời sống, từ robot hình người xuất hiện trong dây chuyền sản xuất đến thiết bị thông minh hoạt động ở trang trại hay công cụ trí tuệ nhân tạo tăng hiệu quả công việc văn phòng, những lo ngại về vấn đề gây mất việc làm là điều không thể tránh khỏi. Sự phát triển nhanh chóng của AI đang rút ngắn vòng đời nghề nghiệp, đồng thời thách thức quan niệm truyền thống về việc thành thạo một kỹ năng duy nhất suốt đời. Điều này khiến người lao động gặp khó khăn trong việc chuyển đổi sang ngành nghề mới nếu không kịp thời cập nhật kiến thức.
Trong bối cảnh đó, đẩy nhanh quá trình đổi mới kiến thức và kỹ năng để theo kịp công nghệ mới, thích ứng nhanh hơn với những thay đổi trong thị trường lao động trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Sự cần thiết của việc thích nghi này không chỉ dừng lại ở các ngành công nghệ cao mà đã lan tỏa đến những khu vực truyền thống hơn của nền kinh tế.
Bài học từ Phố Hanzheng: Thích nghi tại "Cội nguồn Thương mại"
Làn sóng này hiện đã lan đến phố Hanzheng Hán Chính, khu chợ bán buôn với lịch sử hơn 550 năm tuổi, nổi tiếng là cội nguồn thương mại của thành phố Vũ Hán. Các doanh nhân, tiểu thương nơi đây đang tích cực thích nghi với ứng dụng AI. Chẳng hạn, một khóa đào tạo trí tuệ nhân tạo vào tháng trước đã thu hút hơn 50 chủ doanh nghiệp may mặc địa phương tham dự.
Wang Ruijue, người tổ chức chương trình, đã bày tỏ sự ngạc nhiên về mức độ hưởng ứng, miêu tả nó là đáng kinh ngạc. Ruijue cho biết, người tham dự thuộc đủ mọi lứa tuổi, từ thế hệ sinh năm 2000 đến những người sinh trước năm 1970. Nhiều người trong số họ thậm chí còn dẫn con cháu đến học thêm kỹ năng AI, cho thấy sự nhận thức sâu sắc về tầm quan trọng của công nghệ này đối với thế hệ tương lai.
Yang Jian, từng là một nhà thiết kế thời trang nhưng đã chuyển sang lĩnh vực kinh doanh AI, đánh giá công cụ trí tuệ nhân tạo là siêu việt trong việc cách mạng hóa chuỗi cung ứng may mặc. Từ thiết kế và sản xuất đến tiếp thị, AI mang lại hiệu quả vượt trội, giúp các doanh nghiệp truyền thống duy trì tính cạnh tranh và phát triển trong môi trường mới.
AI và Sự Trỗi Dậy Của Các Công Ty Một Người OPC
AI cũng góp phần giảm rào cản khởi nghiệp tại Trung Quốc, điển hình là sự trỗi dậy của các công ty một người OPC. Đây là những cá nhân có thể tận dụng AI để thành lập doanh nghiệp, từ tạo nội dung, xây dựng chiến lược, vận hành cho đến cung cấp dịch vụ. Với sự hỗ trợ của AI, một cá nhân có thể thực hiện những công việc mà trước đây đòi hỏi cả một đội ngũ. Ví dụ, một công cụ AI có thể giúp tạo ra nội dung marketing hấp dẫn, phân tích dữ liệu thị trường để đưa ra chiến lược kinh doanh, hoặc tự động hóa các tác vụ quản lý, giúp chủ doanh nghiệp tập trung vào giá trị cốt lõi.
Một số thành phố tại Trung Quốc, như Tô Châu, đang chủ động tự quảng bá là nơi thân thiện với OPC bằng những chính sách thúc đẩy loại hình này. Giới chuyên gia trong ngành tin rằng sự tăng trưởng của OPC sẽ phát triển mạnh mẽ nếu áp dụng rộng rãi công nghệ AI, kết hợp với nguồn nhân lực thông thạo công nghệ mới và các chính sách cùng nền tảng hỗ trợ tại địa phương.
Wei Qing, Giám đốc công nghệ Microsoft Trung Quốc, chia sẻ rằng khi trí tuệ nhân tạo trở nên phổ biến như điện hay điện thoại thông minh, việc sử dụng AI cho khởi nghiệp và giải quyết các vấn đề thực tế đang trở thành kỹ năng thiết yếu. Ông khẳng định AI giúp một người hoạt động như cả một nhóm, mang lại hiệu quả và khả năng mở rộng kinh doanh chưa từng có.
Nâng Cấp Kỹ Năng Toàn Diện: Giữ Gìn Lợi Thế Con Người
Khi tốc độ ứng dụng AI tại Trung Quốc tăng trưởng mạnh mẽ, câu hỏi đặt ra là liệu còn điều gì độc nhất vô nhị của con người trong môi trường làm việc hiện đại. Giới chuyên gia cho rằng các yếu tố như trí tưởng tượng, gu thẩm mỹ, tư duy phản biện và trí tuệ cảm xúc là những lợi thế của con người mà AI không thể thay thế. Đây là những kỹ năng mềm mà máy móc dù có tiên tiến đến mấy cũng khó lòng bắt chước hoàn toàn, và chúng ngày càng trở nên quan trọng để người lao động nổi bật.
Giáo sư Zhang Junping của Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải nêu một khái niệm mới gọi là sự nghiệp đa ngành để nói về tương lai nghề nghiệp trong thời đại AI. Trong đó, thời gian tới, cuộc sống làm việc của một người sẽ xoay quanh nhiều lĩnh vực khác nhau, thay vì chỉ gắn bó với một chuyên môn duy nhất. Ông giải thích rằng đây sẽ là kỹ năng quan trọng của việc làm trong tương lai. Nhân viên cần tránh dựa vào một kỹ năng hoặc một nghề duy nhất. Bởi AI có thể rút ngắn con đường từ tập sự đến chuyên gia, mọi người cần phát triển toàn diện nhằm nâng cao năng lực chống lại rủi ro trong công việc.
Trước bối cảnh đó, Junping đề xuất đưa tư duy AI vào giáo dục sớm ở độ tuổi thanh thiếu niên. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu cách AI hoạt động và cách tận dụng nó. Dù vậy, ông cũng cảnh báo sự phụ thuộc quá mức vào AI. Thay vào đó, cần ưu tiên việc rèn luyện khả năng tự học và nuôi dưỡng trí tưởng tượng độc đáo của con người, đảm bảo rằng AI là công cụ hỗ trợ chứ không phải là yếu tố thay thế hoàn toàn.
Theo Trivium China, thời gian qua, Trung Quốc cũng bắt đầu khuyến khích người dân trau dồi kỹ năng công việc và làm chủ AI. Đầu năm ngoái, nước này đã khởi động sáng kiến quốc gia AI Plus nhằm nâng tầm trí tuệ nhân tạo từ công cụ kỹ thuật thành động lực cốt lõi trong tái cấu trúc sản xuất, định hình các mô hình công nghiệp và tổ chức lại chuỗi giá trị. Trong đó, sáng kiến đề xuất hỗ trợ đào tạo kỹ năng trí tuệ nhân tạo từ cấp tiểu học, kích thích sáng tạo, đổi mới và tinh thần khởi nghiệp cũng như nâng cao trình độ mỗi người, tạo ưu thế khi tìm kiếm việc làm.
Các bộ ngành ở Trung Quốc cũng đang tích cực vào cuộc để định hình tương lai lao động trong kỷ nguyên AI. Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc năm ngoái đã ban hành văn bản nêu rõ các biện pháp như dự báo nhu cầu nhân tài trong ngành AI, cũng như hỗ trợ các cơ sở giáo dục đại học trong việc lập kế hoạch, tối ưu hóa ngành học và chương trình liên quan. Điều này đảm bảo rằng hệ thống giáo dục sẽ đào tạo ra lực lượng lao động có đủ kỹ năng để đáp ứng nhu cầu thị trường.
Trong khi đó, Bộ trưởng Nhân lực và An sinh Xã hội Trung Quốc Wang Xiaoping cho biết Trung Quốc sẽ đẩy nhanh nỗ lực xây dựng hệ thống giám sát, cảnh báo sớm và ứng phó với tác động của AI với việc làm. Đồng thời, Trung Quốc sẽ theo đuổi lộ trình phát triển công nghệ thân thiện với thị trường lao động. Điều này cho thấy sự cam kết của chính phủ trong việc quản lý quá trình chuyển đổi, giảm thiểu tác động tiêu cực và tối đa hóa lợi ích mà AI mang lại cho lực lượng lao động.
Lời Kết
AI đang tạo ra một cuộc cách mạng sâu rộng trong thị trường lao động Trung Quốc. Đây không chỉ là câu chuyện về việc công nghệ có thể lấy đi hay tạo ra bao nhiêu việc làm, mà là về sự thay đổi cơ bản trong bản chất của công việc và những kỹ năng cần thiết để thành công. Từ những câu chuyện cá nhân về sự chuyển đổi nghề nghiệp cho đến các số liệu thống kê về sự tăng trưởng của các vai trò liên quan đến AI, và sự thích nghi của các ngành nghề truyền thống, Trung Quốc đang cho thấy một ví dụ điển hình về cách một quốc gia đang chủ động thích ứng với tương lai do AI định hình.
Bằng cách thúc đẩy đổi mới, khuyến khích học tập suốt đời và triển khai các chính sách hỗ trợ, Trung Quốc đang nỗ lực trang bị cho lực lượng lao động của mình những công cụ và tư duy cần thiết để phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên AI, đồng thời giữ vững và phát huy những lợi thế độc đáo của con người.
