Nhạc AI lên ngôi và mối đe dọa rác âm nhạc tràn ngập
Cơn Sốt Nhạc AI: Khi Giai Điệu Vô Hồn Lên Ngôi và Mối Đe Dọa Về Rác Âm Nhạc Tràn Ngập Internet
Bạn đã bao giờ nghe một bài hát, say mê giai điệu của nó, rồi ngỡ ngàng khi biết rằng nó không được tạo ra bởi một con người bằng xương bằng thịt, mà bởi một thuật toán? Chào mừng đến với kỷ nguyên âm nhạc AI, nơi những bản hit thống trị bảng xếp hạng lại được sinh ra từ phòng ngủ thay vì phòng thu, và cuộc tranh cãi về rác âm nhạc đang nóng hơn bao giờ hết.
Trong thế giới kỹ thuật số không ngừng biến động, có một hiện tượng đang âm thầm nhưng mạnh mẽ định hình lại toàn bộ ngành công nghiệp âm nhạc. Đó là sự trỗi dậy của các nghệ sĩ trí tuệ nhân tạo, những thực thể vô danh tạo ra các bản hit chiếm lĩnh bảng xếp hạng, khiến hàng triệu người phấn khích nhưng cũng đồng thời dấy lên một nỗi lo ngại sâu sắc: Liệu chúng ta có đang chết chìm trong một đại dương rác âm nhạc do AI tạo ra?
Câu chuyện về Walk My Walk là một minh chứng không thể rõ ràng hơn. Liên tục hai tuần, ca khúc này chễm chệ trên đỉnh bảng xếp hạng doanh số nhạc số thể loại đồng quê của Billboard và danh sách Viral 50 toàn cầu của Spotify. Giai điệu bắt tai, lời ca đậm chất đồng quê, mọi thứ đều hoàn hảo. Chỉ có một điều khác thường: nghệ sĩ đứng sau nó, Breaking Rust, hoàn toàn là một sản phẩm của trí tuệ nhân tạo. Danh tính thật của người sáng tạo ra nó vẫn là một ẩn số. Không dừng lại ở đó, một tác phẩm khác của Breaking Rust là Livin' on Borrowed Time cũng lọt vào top 10 của Viral 50, khẳng định sức hút khó cưỡng của những giai điệu được tạo ra bởi máy móc.
Đây không phải là những trường hợp cá biệt. Trên khắp các nền tảng từ YouTube, Instagram đến TikTok, những bản nhạc như We Say No, No, No to an Asylum Center của một nghệ sĩ ảo khác tên JW Broken Veteran đã lan truyền với tốc độ chóng mặt trước khi đột ngột biến mất. Tạp chí Billboard, một trong những cây đại thụ của ngành âm nhạc, đã phải thừa nhận một thực tế đáng kinh ngạc: trong sáu tuần gần nhất, mỗi tuần đều có ít nhất một nghệ sĩ AI xuất hiện trong danh sách những tác phẩm được nghe nhiều nhất. Họ cũng cay đắng thừa nhận rằng con số thực tế có thể còn cao hơn nhiều, bởi ranh giới giữa một tác phẩm do người sáng tác và một tác phẩm được AI hỗ trợ ngày càng trở nên mờ nhạt. Điểm chung của hầu hết các nghệ sĩ ảo này là họ chưa bao giờ xuất hiện trước công chúng, chưa bao giờ trả lời phỏng vấn, và danh tính của họ được che giấu kỹ lưỡng.
Làn sóng này không phải mới xuất hiện trong một sớm một chiều. Từ giữa năm, nhóm nhạc Velvet Sundown cũng đã gây chú ý khi các bài hát của họ đạt hơn một triệu lượt phát trực tuyến trên Spotify, nhưng sau đó, dự án này bị lật tẩy và mô tả như một trò lừa bịp nghệ thuật. Tuy nhiên, sự khác biệt bây giờ nằm ở quy mô và mức độ chấp nhận của công chúng.
Không phải ai cũng chọn cách ẩn mình sau màn hình. James Baker, một kỹ sư sống tại Ohio, Mỹ, đã công khai mình là người đứng sau Masters of Prophecy, một trong những kênh âm nhạc AI phát triển nhanh nhất trên YouTube, đạt gần 36 triệu người đăng ký chỉ sau vài tháng. Baker chia sẻ rằng dù chắc chắn có một làn sóng ghét bỏ âm nhạc AI, nhưng phần lớn mọi người đang dần thích nghi với nó. Anh ước tính rằng cứ 20 bình luận tích cực thì mới có một bình luận tiêu cực. Sự cởi mở của Baker cho thấy một hướng đi khác: con người và AI có thể hợp tác công khai, thay vì tạo ra những nghệ sĩ ma.
Dù bạn yêu hay ghét, một thực tế không thể chối bỏ là nhạc AI đang tràn ngập khắp nơi. Một nghiên cứu do nền tảng phát nhạc trực tuyến Deezer công bố gần đây đã hé lộ một con số gây sốc: có tới 50.000 bài hát do AI tạo ra được tải lên nền tảng này mỗi ngày. Con số này chiếm 34%, tức hơn một phần ba, tổng số nhạc được tải lên hàng ngày. Ed Newton-Rex, một nhạc sĩ và là người sáng lập tổ chức phi lợi nhuận đấu tranh cho quyền lợi của nghệ sĩ trước AI, đã phải thốt lên với tờ Guardian rằng các nghệ sĩ giờ đây đang phải đối mặt với một đối thủ cạnh tranh mới với khả năng sáng tác vô hạn.
Tại sao nhạc AI lại có sức lan tỏa mạnh mẽ đến vậy? Câu trả lời nằm ở hai yếu tố chính: chất lượng và sự tiện lợi.
Về chất lượng
Âm nhạc do AI tạo ra đã có những bước tiến vượt bậc so với sự thô sơ, máy móc của giai đoạn đầu. Trong cuộc khảo sát của Deezer với 9.000 người ở 8 quốc gia, có tới 97% người tham gia không thể phân biệt được đâu là nhạc do AI sáng tác và đâu là nhạc của con người. Các thuật toán ngày nay có thể phân tích hàng triệu bài hát để học hỏi cấu trúc, hòa âm, giai điệu và thậm chí cả những sắc thái cảm xúc tinh tế, từ đó tạo ra những sản phẩm âm nhạc gần như không thể phân biệt với tác phẩm của nghệ sĩ thực thụ.
Về sự tiện lợi
Đây chính là yếu tố đã mở toang cánh cửa cho cơn bão AI. Jack Righteous, một blogger chuyên về sáng tạo nội dung AI, cho biết ngày càng có nhiều công cụ trí tuệ nhân tạo cung cấp dịch vụ trọn gói. Một người không cần biết nhạc lý, không cần chơi nhạc cụ, vẫn có thể tạo ra một bài hát hoàn chỉnh chỉ với vài cú nhấp chuột: từ lên ý tưởng, sáng tác giai điệu, viết lời, phối khí, tinh chỉnh cho đến phân phối lên các nền tảng để kiếm tiền. Các dịch vụ như DistroKid đã trở thành cầu nối, giúp các nhà sáng tạo âm nhạc AI nhận tiền bản quyền mỗi khi tác phẩm của họ được phát trên YouTube, Spotify hay TikTok. Câu nói của Righteous đã tóm gọn tất cả:
Việc tạo ra một bài hát giờ đây bắt nguồn từ phòng ngủ thay vì đến từ phòng thu.
Thế nhưng, không phải ai cũng hoan nghênh cuộc đổ bộ này.
Làn sóng nhạc AI đang vấp phải sự chỉ trích dữ dội từ những người tin rằng nghệ thuật phải đến từ trái tim, từ trải nghiệm và cảm xúc của con người. Leslie Fram, người sáng lập nhóm tư vấn sáng tạo FEMco, đã bày tỏ sự lo ngại sâu sắc trên NBC News. Bà cho rằng trong âm nhạc AI, sẽ không có những đêm thức trắng để tìm kiếm nguồn cảm hứng, không có những giọt nước mắt hay nụ cười được gửi gắm vào từng câu chữ. Thay vào đó, chỉ có những thuật toán lạnh lùng xử lý dữ liệu, bắt chước một cách máy móc âm hưởng từ những bài hát cũ.
Trang tin Mashable cũng đưa ra một góc nhìn phê phán, cho rằng cách tiếp cận có phần dễ dãi của người nghe cũng là một nguyên nhân khiến nhạc AI lan truyền. Họ đánh giá một cách thẳng thắn rằng những bài hát như Walk My Walk thực chất có ca từ và giai điệu nhàm chán, nghe có vẻ giống nhạc đồng quê nhưng hoàn toàn vô hồn. Nó có thể lọt tai ngay lần nghe đầu tiên, nhưng lại thiếu đi chiều sâu cảm xúc để có thể tồn tại lâu dài trong lòng khán giả.
Cuộc chiến này không chỉ dừng lại ở những tranh cãi về nghệ thuật. Michael Lewan, người đứng đầu tổ chức phi lợi nhuận Music Fights Fraud Alliance, đã gọi nhạc nhân tạo phát trực tuyến là mối đe dọa lớn nhất đối với sự toàn vẹn của nền âm nhạc. Ông cho rằng ngành công nghiệp cần phải có một cách tiếp cận nghiêm túc hơn, phải củng cố các lỗ hổng đang tồn tại. Một trong những đề xuất mạnh mẽ của ông là các nền tảng không nên trả tiền bản quyền cho những kẻ đang cố gắng kiếm tiền nhanh chóng bằng nhạc AI. Thậm chí, Lewan còn kêu gọi các nền tảng như Spotify, Apple Music hãy mạnh tay xóa bỏ nhạc AI để thể hiện sự ủng hộ rõ ràng đối với các nghệ sĩ con người.
Nhưng có lẽ, câu hỏi sâu sắc hơn mà chúng ta cần đặt ra là: Liệu sự trỗi dậy của AI là nguyên nhân hay chỉ là một triệu chứng của một vấn đề lớn hơn trong ngành công nghiệp âm nhạc?
Chuyên gia Kyle Coroneos, trong một bài viết trên trang Saving Country Music, đã đưa ra một lập luận đáng suy ngẫm. Ông đặt câu hỏi tại sao ngày nay lại có quá ít nghệ sĩ mới thực sự tạo ra được sự đột phá. Một trong những lý do, theo ông, là vì nhiều hãng thu âm lớn đang đổ hàng núi tiền đầu tư vào việc phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, thay vì dành công sức, thời gian và vốn liếng đó để tìm kiếm, đào tạo và tạo ra bước đột phá cho các nghệ sĩ thực thụ. Phải chăng chính sự thiếu vắng những tác phẩm chất lượng cao từ con người đã tạo ra một khoảng trống để nhạc AI dễ dàng len lỏi và chiếm lĩnh?
Cuộc cách mạng AI đang đặt chúng ta trước một ngã ba đường. Một bên là sự tiện lợi, khả năng sản xuất hàng loạt và tiềm năng thương mại khổng lồ. Một bên là giá trị của cảm xúc, sự độc đáo và linh hồn của nghệ thuật mà chỉ con người mới có thể tạo ra. Tương lai của âm nhạc sẽ không còn là một con đường thẳng. Nó sẽ là một bản giao hưởng phức tạp, nơi những giai điệu của con người và những thuật toán của máy móc cùng tồn tại, cạnh tranh và có lẽ, sẽ học cách hòa quyện vào nhau. Câu hỏi cuối cùng không phải là liệu AI có thể tạo ra âm nhạc hay không, mà là chúng ta, với tư cách là người nghe, muốn nghe loại âm nhạc nào, và chúng ta định nghĩa giá trị của một tác phẩm nghệ thuật là gì trong kỷ nguyên số đầy biến động này.