Trung Quốc Biến AI Thành Lợi Nhuận: Chiến Lược Đột Phá
Cách Các Công Ty Công Nghệ Trung Quốc Chuyển Hóa Trí Tuệ Nhân Tạo Thành Lợi Nhuận Thực Tế
Trong bối cảnh cuộc đua trí tuệ nhân tạo toàn cầu ngày càng tăng nhiệt, một sự phân hóa rõ rệt đang hình thành giữa hai cường quốc công nghệ hàng đầu thế giới. Trong khi các công ty Mỹ thường tập trung vào việc phô diễn sức mạnh vượt trội của các mô hình AI tiên tiến, Trung Quốc lại đang theo đuổi một hướng đi khác biệt, đặt trọng tâm vào việc đưa AI vào ứng dụng thực tiễn, biến chúng thành nguồn lợi nhuận cụ thể trong đời sống và kinh doanh. Phương pháp tiếp cận này không chỉ định hình lại cách công nghệ được phát triển mà còn mở ra một nền kinh tế token đầy tiềm năng, hứa hẹn tạo ra giá trị kinh tế khổng lồ. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích cách các công ty công nghệ Trung Quốc đang chuyển đổi những tiến bộ trong AI thành lợi nhuận, đồng thời đối mặt với những thách thức và cơ hội trên con đường phát triển này.
Ciyuan và Khởi Đầu Nền Kinh Tế Token
Tháng 3 vừa qua, Liu Liehong, người đứng đầu Cơ quan Quản lý Dữ liệu Quốc gia Trung Quốc NDA, đã công bố thuật ngữ Ciyuan cho token AI tại một cuộc họp báo quan trọng của Hội đồng Nhà nước Trung Quốc. Đây là lần đầu tiên một quốc gia chính thức đặt tên cho một loại tiền tệ riêng dành cho trí tuệ nhân tạo, một động thái mang tính biểu tượng và chiến lược sâu sắc. Ông Liu Liehong nhấn mạnh rằng Ciyuan là đơn vị thanh toán liên kết nguồn cung công nghệ với nhu cầu thương mại, mở ra một tầm nhìn mới về cách định giá và trao đổi giá trị trong kỷ nguyên AI.
Để hiểu rõ hơn về Ciyuan, chúng ta cần nắm được khái niệm token trong ngữ cảnh AI. Token là đơn vị dữ liệu đầu vào cơ bản mà một mô hình trí tuệ nhân tạo xử lý để tạo ra đầu ra. Đó có thể là một từ, một phần của từ, một ký tự hoặc một dấu câu. Mức độ tiêu thụ token đang nhanh chóng trở thành một chỉ số quan trọng để đánh giá mức độ triển khai thực tế và tần suất các mô hình AI được đưa vào ứng dụng. Theo National Business Daily, chỉ số này phản ánh trực tiếp sự hoạt động và giá trị mà AI mang lại trong các hoạt động hàng ngày.
Những con số thống kê từ NDA cho thấy tốc độ phát triển chóng mặt này. Tính đến tháng 4, Trung Quốc đã xử lý 140 nghìn tỷ token mỗi ngày, một sự tăng trưởng vượt bậc so với con số 100 tỷ vào đầu năm 2024. Sự bùng nổ này không chỉ dừng lại ở số lượng. Trên OpenRouter, một thị trường phổ biến dành cho các mô hình AI, các mô hình của Trung Quốc đã vượt qua những đối thủ từ Mỹ, cả về hiệu suất hoạt động lẫn mức độ ưa chuộng của người dùng. Điều này chứng tỏ không chỉ có sự đầu tư mạnh mẽ mà còn là chất lượng và khả năng ứng dụng thực tế của AI Trung Quốc.
Giới đầu tư Trung Quốc cũng không nằm ngoài cơn sốt AI này. Riêng tại Hong Kong, số lượng doanh nghiệp trong lĩnh vực AI thực hiện IPO đã đạt mức cao nhất trong 5 năm qua. Dòng chảy ổn định của các công ty khởi nghiệp như MiniMax và Zhipu AI, hay nhà thiết kế chip Biren, đã tạo nên một làn sóng sôi động. Mohit Kumar, chiến lược gia của ngân hàng đầu tư đa quốc gia Jefferies, đã chia sẻ trên Fortune rằng ông tin Trung Quốc đang thắng lớn trong cuộc chiến công nghệ. Theo ông, những lý do chính nằm ở định giá hợp lý, khả năng ứng dụng AI rộng rãi vào nhiều lĩnh vực và lợi thế vượt trội trong sản xuất điện năng, yếu tố cực kỳ quan trọng cho các trung tâm dữ liệu AI khổng lồ.
Mục tiêu mà Trung Quốc đang hướng đến là xây dựng một nền kinh tế token hoàn chỉnh, được hỗ trợ bởi các mô hình AI nguồn mở phổ biến và sự đẩy mạnh ứng dụng AI trong mọi khía cạnh của đời sống. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, các công ty Trung Quốc cần vượt qua nhiều rào cản đáng kể. Đó là chi phí nghiên cứu và phát triển đắt đỏ, nhu cầu về nguồn vốn đầu tư lớn, và đặc biệt là những biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ từ Mỹ, vốn đang gây khó khăn cho việc tiếp cận các loại chip AI tiên tiến.
Ứng Dụng Thực Tế và Sự Đón Nhận Rộng Rãi
Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo được xem như một yếu tố quan trọng giúp nhiều ông lớn công nghệ Trung Quốc thoát khỏi những quy định kìm hãm sự phát triển trước đây. AI đã mở ra một hướng đi mới, cho phép các doanh nghiệp này đổi mới và mở rộng hoạt động.
Một ví dụ điển hình là Alibaba với mô hình Qwen nguồn mở. Sau nhiều năm đầu tư và phát triển, Qwen đã trở thành một lựa chọn hấp dẫn cho những ai không có đủ vốn hoặc không muốn chi trả nhiều tiền cho các sản phẩm độc quyền từ OpenAI và Anthropic. Sự thành công của Qwen không chỉ giới hạn trong thị trường nội địa. Mô hình này đã chinh phục nhiều thị trường quốc tế, từ Đông Nam Á đến Trung Đông, và thậm chí cả phương Tây. Một minh chứng rõ ràng là mô hình Muse Spark mới nhất của Meta cũng đã được đào tạo một phần dựa trên Qwen, cho thấy sức ảnh hưởng và chất lượng của công nghệ AI đến từ Trung Quốc.
Trái ngược với chiến lược nguồn mở của Alibaba, ByteDance, công ty mẹ của TikTok, lại phần lớn giữ bí mật về các công nghệ AI của mình. Tuy nhiên, ByteDance đã tận dụng thế mạnh vượt trội về thiết kế sản phẩm và trải nghiệm người dùng để thu hút khách hàng. Chatbot Doubao của họ hiện là ứng dụng AI được sử dụng nhiều nhất ở Trung Quốc, với 100 triệu người dùng hoạt động hàng ngày tính đến tháng 2, một con số ấn tượng khẳng định khả năng nắm bắt và đáp ứng nhu cầu thị trường của ByteDance.
Tencent cũng không nằm ngoài cuộc đua. Vào tháng 3, công ty đã giới thiệu ứng dụng nhắn tin tự động ClawBot và tích hợp sâu nó vào WeChat, nền tảng nhắn tin và mạng xã hội có hơn một tỷ người dùng hoạt động hàng tháng. Điều này cho phép người dùng WeChat kết nối trực tiếp với OpenClaw và thực hiện các tác vụ thông qua giao diện nhắn tin quen thuộc, mang AI đến gần hơn với cuộc sống hàng ngày của hàng tỷ người. Ngoài ra, các ông lớn công nghệ khác như Xiaomi hay Meituan cũng đã ra mắt các sản phẩm AI riêng và nhận được sự đón nhận tích cực từ thị trường.
Bên cạnh các tập đoàn lớn, các công ty khởi nghiệp AI của Trung Quốc cũng bắt đầu tạo ra những sản phẩm ấn tượng, gây tiếng vang trên trường quốc tế. Giữa tháng 3, công ty Mỹ Anysphere đã ra mắt Cursor Composer 2 với khả năng lập trình tiên tiến. Mặc dù ban đầu không được giới thiệu công khai, sau đó một số người đã phát hiện ra rằng mô hình này được xây dựng dựa trên Kimi K2.5 mã nguồn mở từ Moonshot AI, một công ty có trụ sở tại Bắc Kinh. Đồng sáng lập Cursor Lee Robinson sau đó đã thừa nhận trên X rằng có thiếu sót khi không đề cập đến Kimi ngay từ đầu, cho thấy sự phụ thuộc và tin tưởng vào công nghệ AI Trung Quốc.
Knowledge Atlas, hay còn gọi là Zhipu AI và MiniMax, là hai cái tên khác đang mang đến những cái nhìn hiếm hoi về các phòng thí nghiệm AI tiên phong của Trung Quốc. MiniMax đã đạt doanh thu 79 triệu USD vào năm 2025, tăng 159% so với năm trước. Điều đáng chú ý là 70% doanh thu này đến từ thị trường nước ngoài, một tín hiệu rõ ràng cho thấy nhu cầu toàn cầu đối với các mô hình nền tảng của Trung Quốc. Zhipu cũng không kém cạnh, đạt doanh thu 724 triệu nhân dân tệ tương đương 104,8 triệu USD vào năm 2025, cao hơn 132% so với năm 2024. Mặc dù những công ty như Knowledge Atlas hay MiniMax vẫn đang trong giai đoạn thua lỗ, giới đầu tư Trung Quốc vẫn không mấy bận tâm. Cổ phiếu của Zhipu đã tăng hơn 570% so với giá IPO, còn MiniMax đã tăng hơn 470%, thậm chí có lúc vượt cả giá trị vốn hóa thị trường của Baidu, cho thấy niềm tin mạnh mẽ vào tiềm năng dài hạn của các doanh nghiệp này.
Với các mô hình AI sẵn có, Trung Quốc cũng tận dụng hệ sinh thái công ty robot hình người phát triển mạnh mẽ để mang trí tuệ nhân tạo ra môi trường vật lý. Các công ty như Unitree Robotics, Agibot hay UBTech đều tích hợp các mô hình AI tự phát triển của riêng mình hoặc ứng dụng các sản phẩm AI có sẵn do các công ty trong nước sản xuất. Điều này tạo ra một vòng tuần hoàn khép kín, nơi AI không chỉ tồn tại trong không gian số mà còn tương tác trực tiếp với thế giới thực.
Sự đón nhận của người dùng Trung Quốc đối với AI cũng là một yếu tố quan trọng. Theo khảo sát vào tháng 10 của Edelman, công ty tư vấn tiếp thị và quan hệ công chúng đa quốc gia lớn nhất thế giới, người dùng Trung Quốc cảm thấy thoải mái hơn nhiều với AI so với người dùng phương Tây. Có tới 87% người Trung Quốc tin tưởng công nghệ này, một con số cao hơn đáng kể so với 32% ở Mỹ. Sự tin tưởng này đã mở đường cho các ứng dụng AI phát triển mạnh mẽ và được chấp nhận rộng rãi.
Ngành công nghiệp phim ngắn Trung Quốc là một minh chứng sống động cho sự thoải mái của người dùng với AI. Các nền tảng video nước này đã ra mắt khoảng 470 phim ngắn mới mỗi ngày trong tháng 1. Nhờ các công cụ AI, mỗi bộ phim chỉ tốn khoảng 100 nghìn nhân dân tệ tương đương 14.600 USD, bằng khoảng 10% chi phí truyền thống, trong khi thời gian sản xuất rút ngắn từ 15-30 ngày xuống còn dưới 5 ngày. Điều này không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn tăng năng suất đáng kể, mở ra một kỷ nguyên mới cho ngành giải trí. Người Trung Quốc cũng đón nhận trợ lý ảo AI nhiều hơn những quốc gia khác. Mới nhất, ứng dụng OpenClaw ngay lập tức tạo cơn sốt, mặc dù sau đó đã bị nhắc nhở vì liên quan đến các nguy cơ bảo mật, nhưng điều này không làm giảm đi sự hứng thú ban đầu.
Chính quyền nhiều địa phương ở Trung Quốc cũng đang tích cực thúc đẩy việc áp dụng AI. Họ khuyến khích và cung cấp trợ cấp cho các công ty một người, một cách tiếp cận vừa mang tính thận trọng, thúc đẩy AI như một ưu tiên chiến lược, vừa chủ động ngăn ngừa một số rủi ro tiềm tàng. Tuy nhiên, lợi thế chính sách quan trọng nhất của Trung Quốc liên quan đến năng lượng. Quốc gia này đã mở rộng mạnh mẽ năng lực sản xuất và truyền tải điện trong những năm gần đây. Goldman Sachs ước tính Trung Quốc sẽ có khoảng 400 gigawatt công suất điện dự phòng đến năm 2030, gấp khoảng ba lần nhu cầu cho trung tâm dữ liệu toàn cầu. Nguồn năng lượng dồi dào và giá rẻ này là một át chủ bài quan trọng, giúp các công ty AI Trung Quốc giảm đáng kể chi phí vận hành các trung tâm dữ liệu khổng lồ, tạo lợi thế cạnh tranh lớn trên thị trường toàn cầu.
Áp Lực Lợi Nhuận và Hướng Đi Mới
Mặc dù có nhiều lợi thế và sự phát triển vượt bậc, các công ty AI của Trung Quốc vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức đáng kể, đặc biệt khi so sánh với những hãng phát triển trí tuệ nhân tạo hàng đầu của Mỹ. Các vấn đề chủ yếu liên quan đến việc tiếp cận chip AI tiên tiến do bị Mỹ cấm vận, cũng như một hệ sinh thái vốn đầu tư mạo hiểm mỏng hơn so với Thung lũng Silicon.
Tuy nhiên, với hầu hết các công ty AI trên toàn cầu, câu hỏi lớn nhất được đặt ra là làm thế nào để biến các token thành lợi nhuận, hay theo cách gọi mới tại Trung Quốc là Ciyuan. Các doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo nước này cũng không ngoại lệ. Việc đầu tư vào AI đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ. Alibaba đã chi 123 tỷ nhân dân tệ tương đương 17 tỷ USD cho chi phí đầu tư vốn trong năm 2025, khiến lợi nhuận ròng của họ giảm tới 66%. Tương tự, Tencent cũng chi 79 tỷ nhân dân tệ tương đương 11,6 tỷ USD. Ngay cả ByteDance, một công ty tư nhân ít chịu áp lực từ các cổ đông về lợi nhuận, cũng đã chi 23 tỷ USD cho cơ sở hạ tầng AI vào năm ngoái, theo báo cáo của FT.
Những con số này vẫn nhỏ hơn nhiều so với các ông lớn công nghệ Mỹ. Chẳng hạn, Alphabet công ty mẹ của Google đã chi 94 tỷ USD, hay Meta chi 75 tỷ USD vào năm ngoái, đồng thời dự định mạnh tay hơn nữa trong năm nay. Điều này cho thấy quy mô đầu tư của Mỹ vẫn ở một đẳng cấp khác, đặt ra áp lực lớn lên các công ty Trung Quốc để tìm ra cách tối ưu hóa chi phí và nhanh chóng tạo ra lợi nhuận.
Theo giới quan sát, áp lực kiếm tiền có thể đang khiến một số công ty công nghệ Trung Quốc phải xem xét lại chiến lược của mình. Cả Alibaba và Zhipu đều đã phát hành một số mô hình AI mới nhất của họ dưới dạng đóng, ít nhất là trong giai đoạn ban đầu. Điều này khác biệt so với xu hướng nguồn mở phổ biến trước đây, cho thấy một sự thay đổi chiến lược nhằm bảo vệ tài sản trí tuệ và kiểm soát tốt hơn nguồn doanh thu.
Minh chứng rõ ràng nhất cho sự chuyển mình này là việc Alibaba đã tái cấu trúc toàn bộ hoạt động AI của mình vào tháng trước, hợp nhất năm đơn vị riêng biệt và đặt tên là Alibaba Token Hub ATH. CEO Alibaba Eddie Wu đã tuyên bố trong buổi họp báo công bố ATH rằng sứ mệnh duy nhất của trung tâm này là tạo ra, phân phối và ứng dụng token. Động thái này không chỉ nhấn mạnh tầm quan trọng của token trong chiến lược kinh doanh AI của Alibaba mà còn định hướng rõ ràng việc biến token thành giá trị thương mại thực sự.
Kết Luận
Cách Trung Quốc tiếp cận trí tuệ nhân tạo là một minh chứng mạnh mẽ cho sự kết hợp giữa đổi mới công nghệ và chiến lược kinh doanh thực dụng. Trong khi thế giới phương Tây tập trung vào việc tạo ra những mô hình AI mạnh mẽ nhất, các công ty công nghệ Trung Quốc lại ưu tiên đưa AI vào cuộc sống hàng ngày, tạo ra giá trị kinh tế trực tiếp thông qua một nền kinh tế token đang hình thành.
Từ việc định danh Ciyuan làm tiền tệ cho AI, đến sự bùng nổ của các ứng dụng AI trong mọi lĩnh vực, và khả năng tận dụng lợi thế về năng lượng, Trung Quốc đang xây dựng một hệ sinh thái AI độc đáo và hiệu quả. Tuy nhiên, hành trình này không thiếu thách thức, đặc biệt là trong việc đối phó với các hạn chế về chip và áp lực tài chính khổng lồ. Việc các công ty lớn như Alibaba và Zhipu bắt đầu chuyển sang mô hình đóng cho một số sản phẩm mới, cùng với việc thành lập Alibaba Token Hub, cho thấy một sự điều chỉnh chiến lược nhằm đảm bảo khả năng sinh lời và bền vững trong dài hạn.
Cuộc đua AI toàn cầu chắc chắn sẽ còn nhiều diễn biến phức tạp. Nhưng với những bước đi táo bạo và chiến lược tập trung vào ứng dụng, các công ty công nghệ Trung Quốc đang định hình một tương lai mà trong đó, trí tuệ nhân tạo không chỉ là một công nghệ tiên tiến mà còn là một động lực kinh tế mạnh mẽ, sẵn sàng chuyển hóa mọi token thành lợi nhuận thực tế.
