Việt Nam: Hơn 1.400 Nhiệm Vụ KH&CN Định Hình Tương Lai Số

Hành trình đổi mới: Hơn 1.400 nhiệm vụ khoa học công nghệ đang định hình tương lai Việt Nam

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo cùng với chuyển đổi số đã trở thành những trụ cột then chốt cho sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Việt Nam không nằm ngoài xu thế đó, và hiện đang chứng kiến một nỗ lực quy mô lớn chưa từng có, với hơn 1.400 nhiệm vụ khoa học công nghệ được triển khai trên cả nước. Đây không chỉ là những con số khô khan mà là minh chứng sống động cho khát vọng vươn lên, làm chủ công nghệ và định hình một tương lai số cho đất nước.

Tổng quan về quy mô và tiến độ của các nhiệm vụ chiến lược

Tại phiên họp lần thứ hai năm 2026 của Ban Chỉ đạo phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06, Thứ trưởng Thường trực Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã cung cấp một bức tranh tổng thể về tình hình triển khai các nhiệm vụ quan trọng này. Toàn quốc đang đồng thời thực hiện 1.458 nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong số đó, có 339 nhiệm vụ mang tính chất thường xuyên, là nền tảng cho sự phát triển liên tục.

Điều đáng mừng là phần lớn các nhiệm vụ này đang đạt tiến độ rất tích cực: 862 nhiệm vụ đã hoàn thành, cho thấy hiệu quả và sự nghiêm túc trong công tác triển khai. 481 nhiệm vụ khác đang được thực hiện đúng hạn, thể hiện sự quản lý chặt chẽ và cam kết của các bên liên quan. Tuy nhiên, cũng cần thẳng thắn nhìn nhận rằng vẫn còn một số nhiệm vụ bị quá hạn, điều này đòi hỏi sự rà soát và thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa để đảm bảo mục tiêu chung.

Đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đẩy nhanh tiến độ, nhằm sớm chuyển sang giai đoạn triển khai thực chất, biến những nghiên cứu và phát triển thành sản phẩm, giải pháp cụ thể, mang lại giá trị thiết thực cho xã hội và nền kinh tế. Điều này đòi hỏi không chỉ nỗ lực từ các nhà khoa học mà còn từ cơ chế, chính sách hỗ trợ từ các cơ quan quản lý.

Lộ trình chiến lược và vai trò của Bộ Khoa học và Công nghệ

Với vai trò là cơ quan đầu mối chủ chốt, Bộ Khoa học và Công nghệ đã và đang xác định rõ ràng các nhiệm vụ trọng tâm, đi kèm với mốc thời gian cụ thể để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả. Đây là một cách tiếp cận có hệ thống, từng bước kiến tạo hành lang pháp lý và cơ sở hạ tầng cần thiết cho sự phát triển bền vững.

Trước ngày 30/4, Bộ sẽ tập trung vào hai nhiệm vụ quan trọng:

• Thứ nhất là thành lập tổ công tác liên ngành. Đây là một động thái chiến lược nhằm tăng cường sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức liên quan, tạo ra sức mạnh tổng hợp cho các hoạt động khoa học công nghệ.
• Thứ hai là hoàn thiện danh mục công nghệ chiến lược. Việc xác định rõ ràng các công nghệ mũi nhọn, có tính chất đột phá sẽ giúp định hướng đầu tư, nghiên cứu và phát triển một cách hiệu quả, tránh dàn trải nguồn lực. Danh mục này sẽ là kim chỉ nam cho các chương trình phát triển quốc gia.

Tiếp theo, trước ngày 31/5, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ:

• Đề xuất các cơ chế chính sách đặc thù. Các chính sách này được kỳ vọng sẽ phá vỡ những rào cản hiện tại, tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa cho các hoạt động đổi mới sáng tạo, thu hút nhân tài và vốn đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao.
• Đồng thời, tài liệu hướng dẫn triển khai cũng sẽ được ban hành, giúp các đơn vị thực hiện nhiệm vụ có một lộ trình rõ ràng, minh bạch và hiệu quả.

Đến trước ngày 30/6, một dấu mốc quan trọng khác là việc ban hành Bộ tiêu chuẩn quốc gia về công nghệ chiến lược. Các tiêu chuẩn này sẽ đảm bảo chất lượng, tính tương thích và khả năng ứng dụng của các công nghệ được phát triển, đồng thời tạo ra một hệ quy chiếu chung cho các hoạt động nghiên cứu và phát triển trên cả nước. Theo Thứ trưởng Vũ Hải Quân, tất cả các nhiệm vụ này đều đã được xác định rõ về nội dung, thời gian và trách nhiệm, cho thấy sự chuẩn bị kỹ lưỡng và quyết tâm cao độ.

Những dấu ấn ban đầu và tiềm năng phát triển

Những tháng đầu năm đã chứng kiến một số dấu ấn đáng khích lệ trong ngành khoa học và công nghệ Việt Nam. Sự kiện khánh thành Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc không chỉ là một biểu tượng cho khát vọng vươn ra không gian mà còn là minh chứng cho năng lực nghiên cứu và phát triển công nghệ cao của đất nước. Trung tâm này được kỳ vọng sẽ đóng góp quan trọng vào các lĩnh vực như quan sát Trái Đất, dự báo thời tiết, quản lý tài nguyên và nghiên cứu khoa học cơ bản.

Cùng với đó, việc khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên là một bước đi chiến lược, khẳng định quyết tâm của Việt Nam trong việc tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu của ngành công nghiệp bán dẫn. Ngành bán dẫn, đặc biệt là vi mạch, là xương sống của mọi công nghệ số, từ trí tuệ nhân tạo AI, 5G đến các thiết bị điện tử thông minh. Việc làm chủ công nghệ bán dẫn sẽ giúp Việt Nam giảm sự phụ thuộc vào nước ngoài, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo ra hàng ngàn việc làm chất lượng cao.

Đáng chú ý, một số doanh nghiệp Việt Nam đã bước đầu làm chủ được 65 công nghệ lõi trong các lĩnh vực tiên tiến như camera AI, công nghệ 5G và thiết bị bay không người lái UAV. Đây là những minh chứng cụ thể cho năng lực sáng tạo và khả năng thích ứng của doanh nghiệp trong nước. Việc làm chủ công nghệ lõi không chỉ giúp doanh nghiệp tăng cường khả năng cạnh tranh mà còn góp phần vào sự tự chủ công nghệ quốc gia. Chẳng hạn, camera AI tích hợp khả năng nhận diện hình ảnh, phân tích dữ liệu theo thời gian thực, có ứng dụng rộng rãi trong giám sát an ninh, giao thông thông minh và quản lý đô thị. Công nghệ 5G, với tốc độ truyền tải dữ liệu siêu nhanh và độ trễ cực thấp, là nền tảng cho Internet vạn vật IoT, xe tự lái và phẫu thuật từ xa. Các thiết bị bay không người lái UAV không chỉ dùng trong quân sự mà còn có ứng dụng quan trọng trong nông nghiệp thông minh, kiểm tra hạ tầng và cứu hộ cứu nạn.

Song song với đó, công tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực mũi nhọn như AI và chip bán dẫn, đang được đẩy mạnh. Sự phát triển của các công nghệ này đòi hỏi một đội ngũ kỹ sư, nhà khoa học có trình độ chuyên môn sâu rộng. Các chương trình hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp đang được tăng cường để đáp ứng nhu cầu này.

Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu của Việt Nam tiếp tục cải thiện, phản ánh sự ghi nhận của quốc tế đối với những nỗ lực và thành tựu của đất nước trong lĩnh vực này. Hoạt động hợp tác với các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới cũng được tăng cường, không chỉ nhằm thúc đẩy chuyển giao công nghệ mà còn thu hút đầu tư vào các trung tâm nghiên cứu và phát triển R&D tại Việt Nam, tạo ra một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động.

Tầm nhìn của lãnh đạo và những thách thức phía trước

Tại cuộc họp, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã đánh giá cao những kết quả đạt được trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06. Ông đặc biệt nhấn mạnh rằng nhận thức về vị trí, vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang ngày càng được nâng lên trong hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân. Đây là một yếu tố then chốt, bởi lẽ sự đồng thuận và hiểu biết sâu sắc sẽ là động lực mạnh mẽ cho việc triển khai các chính sách và nhiệm vụ.

Thủ tướng cũng chỉ ra một cách tiếp cận mới trong việc phát triển công nghệ chiến lược. Thay vì bắt đầu từ bản thân công nghệ, nay chúng ta sẽ xuất phát từ các bài toán lớn của từng ngành, lĩnh vực. Phương pháp này đảm bảo rằng công nghệ được phát triển sẽ giải quyết đúng và trúng các vấn đề thực tiễn, mang lại hiệu quả cao nhất. Ví dụ, thay vì chỉ nghiên cứu AI chung chung, chúng ta sẽ tập trung vào AI để giải quyết bài toán tối ưu hóa giao thông đô thị hay nâng cao năng suất trong nông nghiệp.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu và tiềm năng, Thủ tướng cũng thẳng thắn chỉ ra một số vướng mắc còn tồn tại:

• Cơ chế, chính sách trong một số lĩnh vực còn chậm được sửa đổi, bổ sung để phù hợp với thực tiễn phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ. Điều này có thể tạo ra những rào cản, kìm hãm sự bứt phá.
• Hạ tầng số ở một số khu vực, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu, gây khó khăn cho việc triển khai chuyển đổi số toàn diện.
• Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, tình trạng thiếu hụt cục bộ nhân lực trình độ cao trong các ngành công nghệ mũi nhọn như AI và chip bán dẫn vẫn còn, cho thấy sự cấp thiết của việc tiếp tục đầu tư vào giáo dục và đào tạo.

Con đường phía trước: Ưu tiên và giải pháp đột phá

Để vượt qua những thách thức và hiện thực hóa khát vọng phát triển, Chính phủ đã xác định rõ các ưu tiên hàng đầu trong thời gian tới. Việc hoàn thiện thể chế được coi là đột phá của đột phá. Một hành lang pháp lý thông thoáng, minh bạch và phù hợp với thực tiễn sẽ là nền tảng vững chắc để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư và phát huy tối đa tiềm năng của các nhà khoa học, doanh nghiệp.

Các nhiệm vụ cụ thể sẽ được đẩy mạnh bao gồm:

• Nâng tỷ lệ xử lý hồ sơ trực tuyến.
• Xây dựng các cơ sở dữ liệu quốc gia dùng chung.
• Đặc biệt là đảm bảo kết nối và an toàn thông tin. An ninh mạng và bảo mật dữ liệu là những yếu tố tối quan trọng trong kỷ nguyên số, cần được ưu tiên hàng đầu để bảo vệ thông tin cá nhân và tài sản quốc gia.

Cùng với đó, việc đầu tư và nâng cấp hạ tầng viễn thông, mạng 5G và các trung tâm dữ liệu sẽ tiếp tục được chú trọng. Mạng 5G không chỉ mang lại tốc độ truy cập internet vượt trội mà còn là nền tảng cho sự phát triển của Internet vạn vật IoT, các thành phố thông minh và nhiều ứng dụng công nghệ cao khác. Các trung tâm dữ liệu hiện đại là trái tim của nền kinh tế số, nơi lưu trữ và xử lý hàng tỷ gigabyte dữ liệu mỗi ngày, phục vụ cho các ứng dụng AI và phân tích dữ liệu lớn.

Chính phủ cũng đề xuất thành lập tổ công tác về phát triển công nghệ chiến lược do một Phó Thủ tướng đứng đầu. Sự tham gia của lãnh đạo cấp cao nhất cho thấy quyết tâm chính trị mạnh mẽ và tầm quan trọng của nhiệm vụ này. Tổ công tác sẽ có vai trò điều phối, định hướng và giải quyết các vướng mắc một cách nhanh chóng, hiệu quả, đảm bảo các công nghệ chiến lược được phát triển và ứng dụng thành công.

Vai trò của Trí tuệ nhân tạo AI trong các nhiệm vụ quốc gia

Trí tuệ nhân tạo AI không chỉ là một trong những công nghệ lõi mà doanh nghiệp Việt đang làm chủ, mà còn là một động lực mạnh mẽ, xuyên suốt và có khả năng biến đổi hầu hết 1.400 nhiệm vụ khoa học công nghệ đang được triển khai. Từ việc tối ưu hóa quy trình quản lý hành chính đến việc đẩy nhanh nghiên cứu khoa học, AI đang chứng tỏ vai trò không thể thiếu.

Trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, AI có thể tăng tốc đáng kể quá trình phát hiện và đổi mới. Các thuật toán học máy có khả năng phân tích lượng lớn dữ liệu khoa học, xác định các mẫu hình phức tạp mà con người khó có thể nhận ra. Ví dụ, trong nghiên cứu vật liệu mới, AI có thể dự đoán đặc tính của các hợp chất chưa từng được tổng hợp, giúp các nhà khoa học thu hẹp phạm vi thử nghiệm. Trong y sinh học, AI hỗ trợ chẩn đoán bệnh sớm hơn, cá nhân hóa phác đồ điều trị và đẩy nhanh quá trình phát triển thuốc.

Đối với đổi mới sáng tạo, AI là một công cụ mạnh mẽ để phân tích thị trường, xác định nhu cầu người dùng và dự đoán xu hướng. Các mô hình AI có thể giúp doanh nghiệp phát triển sản phẩm và dịch vụ mới một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn, từ đó tăng cường khả năng cạnh tranh. Khả năng tự động hóa của AI cũng giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng, giảm chi phí sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Trong chuyển đổi số, AI là trái tim của nhiều hệ thống thông minh. Ví dụ, trong việc nâng tỷ lệ xử lý hồ sơ trực tuyến, AI có thể tự động phân loại, kiểm tra tính hợp lệ của tài liệu, và thậm chí trả lời các câu hỏi thường gặp của người dân thông qua chatbot, giảm tải cho cán bộ hành chính và tăng tốc độ giải quyết thủ tục. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia dùng chung sẽ hiệu quả hơn khi có AI hỗ trợ tích hợp, chuẩn hóa và phân tích dữ liệu, biến dữ liệu thô thành thông tin có giá trị.

AI cũng đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an toàn thông tin. Các hệ thống AI có thể liên tục giám sát lưu lượng mạng, phát hiện các mối đe dọa an ninh mạng theo thời gian thực và tự động phản ứng để ngăn chặn các cuộc tấn công. Đây là một ứng dụng vô cùng quan trọng khi Việt Nam đẩy mạnh việc xây dựng hạ tầng số và cơ sở dữ liệu quốc gia.

Việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong AI và chip bán dẫn là một trong những ưu tiên hàng đầu không phải ngẫu nhiên. Chip bán dẫn là phần cứng cung cấp sức mạnh tính toán cho các thuật toán AI. Không có chip bán dẫn tiên tiến, các mô hình AI phức tạp sẽ không thể chạy hiệu quả. Ngược lại, AI đang được sử dụng để tối ưu hóa quá trình thiết kế và sản xuất chip, tạo ra một vòng tuần hoàn tương hỗ.

Tương lai của Việt Nam với AI không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng mà còn hướng tới làm chủ công nghệ. Điều này thể hiện qua việc các doanh nghiệp Việt đã làm chủ camera AI, và đặc biệt là tầm nhìn xa hơn về việc làm chủ công nghệ lò phản ứng hạt nhân module nhỏ SMR, nơi AI có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát, vận hành và đảm bảo an toàn.

Kết luận

Chặng đường phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Việt Nam đang diễn ra mạnh mẽ, với một quy mô và quyết tâm lớn chưa từng thấy. Với 1.458 nhiệm vụ đang được triển khai, cùng với sự định hướng rõ ràng từ Bộ Khoa học và Công nghệ và sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ, Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế của mình trên bản đồ công nghệ thế giới. Những dấu ấn như Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, nhà máy chip bán dẫn, và sự làm chủ công nghệ lõi của doanh nghiệp trong nước là những minh chứng sống động cho nỗ lực này.

Dù vẫn còn những thách thức về cơ chế chính sách, hạ tầng và nhân lực, Chính phủ Việt Nam đã xác định rõ các ưu tiên, đặc biệt là việc hoàn thiện thể chế và đầu tư vào hạ tầng số. Vai trò của trí tuệ nhân tạo AI sẽ ngày càng trở nên nổi bật, là công cụ then chốt để giải quyết các bài toán lớn, tối ưu hóa quy trình và định hình một tương lai thông minh cho đất nước. Với tinh thần đổi mới và khát vọng vươn lên, Việt Nam đang vững bước trên hành trình kiến tạo một nền khoa học công nghệ tiên tiến, phục vụ hiệu quả cho sự phát triển bền vững của quốc gia.